پژوهشگاه ابن‌سینای جهاددانشگاهی؛ پیشران توسعه فناوری‌های نوین در حوزه سلامت و زیست‌فناوری

به گزارش روابط‌عمومی جهاددانشگاهی، دکتر محمدرضا صادقی، رئیس پژوهشگاه ابن‌سینا جهاددانشگاهی به مناسبت چهل و ششمین سالگرد تاسیس جهاددانشگاهی با اشاره به مهم‌ترین دستاوردهای شاخص، امیدآفرین و مسئله‌محور پژوهشگاه ابن‌سینا در یک‌سال گذشته بیان کرد: در یک سال گذشته، رویکرد اصلی پژوهشگاه ابن‌سینا بر این مبنا استوار بوده است که پژوهش و فناوری را در خدمت حل مسائل واقعی کشور قرار دهیم. جهاددانشگاهی از ابتدا با این نگاه شکل گرفت که دانشگاه و پژوهش باید از مرز تولید دانش عبور کرده و به رفع نیازهای جامعه، توسعه فناوری‌های بومی و ایجاد امید در میان مردم منجر شود. بر همین اساس در پژوهشگاه ابن‌سینا نیز تلاش کردیم ظرفیت‌های علمی موجود در حوزه زیست‌فناوری، پزشکی تولیدمثل، پزشکی بازساختی و تولید فرآورده‌های زیستی را به سمت دستاوردهای کاربردی و مسئله‌محور هدایت کنیم.

وی با بیان اینکه یکی از مهم‌ترین دستاوردهای پژوهشگاه در این مسیر، پیشرفت‌های حاصل‌شده در حوزه سلول‌های بنیادی مزانشیمی اتولوگ مشتق از خون قاعدگی است ادامه داد: این فناوری یکی از حوزه‌های نوین پزشکی بازساختی محسوب می‌شود که ظرفیت بالایی برای توسعه درمان‌های نوآورانه دارد. مزیت مهم این سلول‌ها، دسترسی مناسب، قابلیت‌های ترمیمی و ویژگی‌های تنظیم‌کنندگی سیستم ایمنی است که آنها را به گزینه‌ای ارزشمند برای تحقیقات و کاربردهای درمانی آینده تبدیل کرده است.

دکتر صادقی اضافه کرد: پژوهشگران پژوهشگاه ابن‌سینا طی سال‌های اخیر مطالعات گسترده‌ای در زمینه جداسازی، ارزیابی و کاربرد این سلول‌ها انجام داده‌اند و این مسیر اکنون به مرحله‌ای رسیده است که می‌توان آن را یکی از دستاوردهای راهبردی پژوهشگاه در حوزه پزشکی بازساختی دانست.

تبدیل دانش تخصصی به فناوری امیدآفرین

رئیس پژوهشگاه ابن‌سینا با بیان اینکه اهمیت این طرح فقط در یک فناوری آزمایشگاهی خلاصه نمی‌شود؛ تشریح کرد: نگاه ما این است که بتوانیم از ظرفیت سلول‌های بنیادی برای پاسخ به برخی چالش‌های مهم نظام سلامت از جمله مشکلات پیچیده درمانی در حوزه ناباروری و بیماری‌هایی که روش‌های درمانی موجود پاسخ کامل به آنها نمی‌دهند، استفاده کنیم. این حرکت، نمونه‌ای از تبدیل دانش تخصصی به فناوری امیدآفرین برای بیماران ایرانی است.

وی اجرای طرح تصفیه‌خانه فاضلاب مرکز بایوفارم پژوهشگاه ابن‌سینا در مجتمع تحقیقاتی شهدای جهاددانشگاهی را یکی دیگر از اقدامات مهم پژوهشگاه در کنار حوزه سلامت معرفی کرد و گفت: شاید این پروژه در نگاه اول یک طرح زیرساختی به نظر برسد اما از منظر توسعه پایدار فعالیت‌های زیست‌فناورانه اهمیت بسیار بالایی دارد. فعالیت در حوزه‌های زیستی و تولید محصولات فناورانه، نیازمند رعایت دقیق الزامات زیست‌محیطی و مدیریت مسئولانه منابع است.

دکتر صادقی ادامه داد: راه‌اندازی این تصفیه‌خانه علاوه بر ارتقای استانداردهای محیط‌زیستی، زمینه را برای توسعه فعالیت‌های فناورانه مرکز بایوفارم و حرکت به سمت زیرساخت‌های پایدار در پژوهشگاه فراهم می‌کند. ما معتقدیم توسعه فناوری زمانی ارزشمند است که همراه با مسئولیت‌پذیری اجتماعی و حفاظت از محیط زیست باشد.

نقش آفرینی پژوهشگاه ابن‌سینا در حوزه امنیت غذایی

وی افزود: دستاورد مهم دیگر، حرکت در مسیر تولید واکسن غیرفعال طیور (آنگارا) است. صنعت طیور یکی از بخش‌های مهم امنیت غذایی کشور است و بیماری‌های طیور می‌توانند خسارت‌های اقتصادی قابل توجهی به تولیدکنندگان وارد کنند. توسعه دانش فنی تولید واکسن‌های مورد نیاز این صنعت، علاوه بر کاهش وابستگی به منابع خارجی، به تقویت زنجیره تولید داخلی و افزایش تاب‌آوری کشور در حوزه امنیت زیستی کمک می‌کند. این دستاورد نشان می‌دهد که ظرفیت‌های پژوهشگاه ابن‌سینا محدود به حوزه پزشکی انسانی نیست و می‌تواند در حوزه‌های مرتبط با سلامت حیوان، کشاورزی و امنیت غذایی نیز نقش‌آفرین باشد.

دکتر صادقی اظهار کرد: در کنار این سه دستاورد شاخص، پژوهشگاه ابن‌سینا در سال گذشته فعالیت‌های گسترده‌ای در حوزه‌های مختلف ادامه داده است از جمله توسعه خدمات تخصصی مرکز درمان ناباروری ابن‌سینا، گسترش پژوهش‌های مرتبط با زیست‌فناوری تولیدمثل، ایمونولوژی تولیدمثل، نانوبیوتکنولوژی و پزشکی بازساختی، همچنین توسعه آموزش‌های تخصصی برای دانشجویان، پژوهشگران و متخصصان کشور.

تلاش در مسیر توسعه دانش و انتقال تجربه به جامعه پزشکی کشور

وی خاطرنشان کرد: مرکز درمان ناباروری ابن‌سینا نیز به عنوان یکی از مراکز مرجع کشور، تلاش کرده است علاوه بر ارائه خدمات درمانی پیشرفته در مسیر توسعه دانش و انتقال تجربه به جامعه پزشکی کشور حرکت کند. نگاه ما این است که درمان، پژوهش و آموزش سه ضلع یک مأموریت واحد هستند و زمانی می‌توانیم اثرگذاری واقعی داشته باشیم که این سه حوزه در کنار یکدیگر حرکت کنند.

دکتر صادقی با بیان اینکه آنچه امروز برای ما اهمیت دارد این است که پژوهشگاه ابن‌سینا بتواند نقش خود را به عنوان یک مجموعه علمی مسئله‌محور در جهاددانشگاهی ایفا کند؛ تأکید کرد: مجموعه‌ای که دانش را به فناوری، فناوری را به محصول و محصول را به خدمت مؤثر برای جامعه تبدیل می‌کند. دستاوردهای سال گذشته حاصل تلاش مجموعه‌ای از پژوهشگران، اعضای هیئت‌علمی، متخصصان درمانی و کارکنانی است که باور دارند علم زمانی ارزشمند است که بتواند کیفیت زندگی مردم را ارتقا دهد و برای آینده کشور امید ایجاد کند.

تلاش برای در حفظ امید اجتماعی و تقویت سرمایه اجتماعی

وی با بیان اینکه یکی از ویژگی‌های مهم جهاددانشگاهی این است که مأموریت خود را صرفاً در مرزهای پژوهش و فناوری تعریف نمی‌کند بلکه همواره خود را بخشی از جامعه و در کنار مردم می‌داند؛ شرح داد: پژوهشگاه ابن‌سینا نیز بر همین اساس تلاش کرده است در هر شرایطی، به‌ویژه در شرایط خاص و بحرانی، نقش خود را در حفظ امید اجتماعی، تداوم خدمت‌رسانی و تقویت سرمایه اجتماعی ایفا کند.

رئیس پژوهشگاه ابن‌سینا ادامه داد: در جریان جنگ رمضان، مهم‌ترین رویکرد ما این بود که اجازه ندهیم شرایط بحرانی، روند خدمت‌رسانی به مردم به‌خصوص بیماران نیازمند خدمات تخصصی را متوقف کند. حوزه سلامت یکی از حوزه‌هایی است که مردم در آن بیش از هر زمان دیگری نیازمند آرامش، اطمینان و احساس همراهی هستند. از این منظر، استمرار فعالیت‌های درمانی، پژوهشی و آموزشی پژوهشگاه ابن‌سینا خود یک اقدام امیدآفرین محسوب می‌شود.

وی تاکید کرد: مرکز درمان ناباروری ابن‌سینا به عنوان یکی از مراکز مرجع کشور، با تکیه بر تجربه چندین ساله خود در ارائه خدمات تخصصی، تلاش کرد خدمات درمانی به زوج‌های نابارور بدون وقفه ادامه پیدا کند. مسئله ناباروری علاوه بر ابعاد پزشکی، دارای ابعاد عاطفی، روانی و اجتماعی گسترده‌ای است و بسیاری از خانواده‌ها با امید به این مراکز مراجعه می‌کنند. بنابراین حفظ ثبات، آرامش و کیفیت خدمات در چنین شرایطی، نقشی مهم در حمایت روانی و اجتماعی خانواده‌ها دارد.

افزایش اعتماد عمومی و تقویت احساس توانمندی ملی با توسعه فناوری‌های بومی در حوزه سلامت

دکتر صادقی افزود: از سوی دیگر فعالیت‌های علمی و فناورانه پژوهشگاه ابن‌سینا در حوزه‌هایی مانند زیست‌فناوری، پزشکی بازساختی، درمان ناباروری و تولید محصولات زیستی، بخشی از پاسخ کشور به نیازهای راهبردی و تقویت خوداتکایی علمی است. تجربه سال‌های اخیر نشان داده است که توسعه فناوری‌های بومی در حوزه سلامت، علاوه بر آثار علمی و اقتصادی، موجب افزایش اعتماد عمومی و تقویت احساس توانمندی ملی می‌شود.

وی با بیان اینکه امیدآفرینی فقط از طریق فعالیت‌های رسانه‌ای یا پیام‌های تبلیغاتی ایجاد نمی‌شود؛ گفت: امیدآفرینی زمانی شکل می‌گیرد که مردم در عمل ببینند مجموعه‌های علمی و درمانی کشور در کنار آنها هستند و حتی در شرایط دشوار نیز خدمت‌رسانی ادامه دارد و یکی از مهم‌ترین درس‌آموخته‌های ما در این دوره بود.

دکتر صادقی تأکید کرد: پژوهشگاه ابن‌سینا همچنین تلاش کرده است با تکیه بر فرهنگ جهادی، روحیه همکاری و همدلی میان کارکنان، اعضای هیئت‌علمی، پزشکان و کادر درمان را تقویت کند. این همبستگی درون‌سازمانی باعث شد مجموعه بتواند با انسجام بیشتر مأموریت‌های خود را دنبال کند و تجربه موفقی از مدیریت شرایط خاص به دست آورد.

لزوم حفظ ارتباط مؤثر با جامعه و ارائه اطلاعات درست و امیدبخش

وی خاطرنشان کرد: یکی از محورهای مهم فعالیت ما، حفظ ارتباط مؤثر با جامعه و ارائه اطلاعات درست و امیدبخش بوده است. در شرایطی که جامعه ممکن است تحت تأثیر اخبار نگران‌کننده قرار گیرد، مجموعه‌های علمی و تخصصی وظیفه دارند با ارائه خدمات واقعی، اطلاع‌رسانی مسئولانه و حضور فعال اجتماعی، به کاهش نگرانی‌ها و افزایش اعتماد عمومی کمک کنند.

رئیس پژوهشگاه ابن‌سینا افزود: معتقدیم جهاددانشگاهی در طول بیش از چهار دهه فعالیت خود نشان داده است که در بزنگاه‌های مهم کشور، یک نهاد علمی صرف نیست بلکه یک سرمایه اجتماعی است که می‌تواند میان دانش، خدمت و نیازهای جامعه پیوند ایجاد کند. پژوهشگاه ابن‌سینا نیز تلاش کرده است در همین مسیر حرکت کند؛ یعنی با تبدیل دانش به خدمت، حفظ تداوم فعالیت‌های تخصصی و ایجاد امید در میان مردم، سهم خود را در تقویت همبستگی ملی و انسجام اجتماعی ایفا کند.

وی با بیان اینکه مرجعیت علمی زمانی شکل می‌گیرد که یک مجموعه علمی بتواند در یک حوزه تخصصی، علاوه بر تولید دانش، نقش‌آفرین، جریان‌ساز و حل‌کننده مساله باشد؛ اظهار کرد: راهبرد پژوهشگاه ابن‌سینا نیز از ابتدا بر همین مبنا استوار بوده است؛ یعنی حرکت از پژوهش‌های بنیادی و کاربردی به سمت توسعه فناوری‌هایی که بتوانند پاسخگوی نیازهای واقعی کشور باشند.

دکتر صادقی ادامه داد: پژوهشگاه ابن‌سینا طی سال‌های فعالیت خود تلاش کرده است در حوزه‌هایی مانند زیست‌فناوری پزشکی، فناوری‌های نوین تولیدمثل، پزشکی بازساختی، تولید فرآورده‌های زیستی و فناوری‌های تشخیصی و درمانی پیشرفته به یک مرجع علمی در کشور تبدیل شود. امروز جایگاه این پژوهشگاه حاصل یک مسیر مستمر چندین ساله است که در آن تلاش شده است ظرفیت اعضای هیئت علمی، پژوهشگران جوان و زیرساخت‌های آزمایشگاهی در خدمت توسعه فناوری‌های راهبردی قرار گیرد.

مرجعیت علمی پژوهشگاه ابن‌سینا در حوزه‌های درمان ناباروری و فناوری‌های نوین تولیدمثل

وی با اشاره به اینکه یکی از مهم‌ترین حوزه‌های مرجعیت علمی پژوهشگاه، درمان ناباروری و فناوری‌های نوین تولیدمثل است گفت: مرکز درمان ناباروری ابن‌سینا طی سال‌های گذشته تلاش کرده است علاوه بر ارائه خدمات درمانی تخصصی به عنوان یک مرکز علمی پیشرو در توسعه روش‌های نوین درمانی عمل کند. استفاده از فناوری‌هایی مانند توالی‌یابی نسل جدید (NGS)  برای بررسی سلامت ژنتیکی جنین، سیستم‌های تصویربرداری پیشرفته برای پایش رشد جنین و بهره‌گیری از هوش مصنوعی در تحلیل داده‌های جنین‌شناسی نمونه‌هایی از این مسیر است که با هدف افزایش دقت درمان و شخصی‌سازی خدمات پزشکی دنبال شده است.

دکتر صادقی اضافه کرد: یکی از مسیرهای مهم پژوهشگاه در حوزه فناوری‌های آینده‌ساز، توسعه فناوری سلول‌های بنیادی و پزشکی بازساختی است. طرح توسعه سلول‌های بنیادی مزانشیمی اتولوگ مشتق از خون قاعدگی، یکی از پروژه‌های راهبردی ما در این حوزه است که با هدف بهره‌گیری از ظرفیت‌های درمانی سلول‌های بنیادی و حرکت به سمت درمان‌های نوین و شخصی‌سازی‌شده دنبال می‌شود. این حوزه می‌تواند در آینده نقش مهمی در درمان بیماری‌های پیچیده و توسعه نسل جدید درمان‌های زیستی داشته باشد.

وی ادامه داد: در کنار فناوری‌های سلامت، پژوهشگاه ابن‌سینا تلاش کرده است در حوزه تولید محصولات زیستی مورد نیاز کشور نیز نقش‌آفرینی کند. یکی از نمونه‌های شاخص این مسیر، توسعه دانش فنی و تولید واکسن غیرفعال طیور (آنگارا) است. این دستاورد نشان می‌دهد که ظرفیت‌های زیست‌فناوری پژوهشگاه می‌تواند علاوه بر سلامت انسان در حوزه‌هایی مانند امنیت غذایی و کاهش وابستگی کشور به محصولات راهبردی نیز اثرگذار باشد.

رئیس پژوهشگاه ابن‌سینا با بیان اینکه توسعه زیرساخت‌های فناورانه نیز بخش مهمی از برنامه ما برای تحقق مرجعیت علمی است، اظهار کرد: اجرای طرح تصفیه‌خانه فاضلاب مرکز بایوفارم پژوهشگاه ابن‌سینا در مجتمع تحقیقاتی شهدای جهاددانشگاهی اگرچه ماهیتی زیرساختی دارد اما در نگاه کلان بخشی از ایجاد زیست‌بوم پایدار برای توسعه فناوری‌های زیستی است. زیرا تولید محصولات زیستی در مقیاس بالاتر نیازمند زیرساخت‌هایی مطابق با استانداردهای روز و الزامات توسعه پایدار است.

برنامه‌های آتی و محورهای اصلی پژوهشگاه ابن‌سینا

وی محورهای اصلی تمرکز پژوهشگاه در برنامه‌های پیش‌رو اینگونه بیان کرد: نخست، توسعه فناوری‌های نوین در حوزه درمان‌های پیشرفته و پزشکی بازساختی؛ دوم، حرکت به سمت هوشمندسازی خدمات درمان ناباروری و استفاده گسترده‌تر از هوش مصنوعی در تشخیص و درمان؛ سوم، توسعه محصولات دانش‌بنیان زیستی و تقویت مسیر تجاری‌سازی دستاوردهای پژوهشی؛ و چهارم، گسترش همکاری‌های علمی داخلی و بین‌المللی برای ارتقای جایگاه پژوهشگاه در سطح منطقه.

دکتر صادقی افزود: همچنین تلاش خواهیم کرد نقش آموزشی پژوهشگاه را در تربیت نیروی انسانی متخصص تقویت کنیم؛ زیرا مرجعیت علمی بدون تربیت نسل جدید دانشمندان، فناوران و متخصصان پایدار نخواهد بود. توسعه دوره‌های تخصصی، آموزش‌های مهارتی و انتقال تجربیات به جامعه علمی کشور، بخشی از همین مأموریت است.

وی با بیان اینکه معتقدیم مزیت اصلی پژوهشگاه ابن‌سینا در ترکیب سه ظرفیت مهم است؛ شرح داد: دانش تخصصی، تجربه بالینی و توان تبدیل ایده به فناوری کاربردی. تلاش ما این است که این ظرفیت را بیش از گذشته در خدمت حل مسائل ملی قرار دهیم و الگویی از یک پژوهشگاه مأموریت‌گرا ارائه کنیم که علم را به فناوری و فناوری را به ارزش اجتماعی تبدیل می‌کند.

لزوم توجه به چالش‌های ساختاری و محیطی

رئیس پژوهشگاه ابن‌سینا با اشاره به چالش‌ها و موانع موجود در تحقق مأموریت‌های جهاددانشگاهی گفت: طبیعی است که حرکت در مرزهای دانش و توسعه فناوری‌های پیشرفته، به‌ویژه در حوزه زیست‌فناوری و علوم پزشکی، همواره با چالش‌هایی همراه است. پژوهشگاه ابن‌سینا در طول سال‌های فعالیت خود نشان داده است که توانسته بسیاری از موانع را با تکیه بر روحیه جهادی، سرمایه انسانی متخصص و نگاه مسئله‌محور پشت سر بگذارد اما برای اینکه بتوانیم نقش خود را در آینده با قدرت بیشتری ایفا کنیم، باید برخی چالش‌های ساختاری و محیطی را نیز به‌صورت جدی مورد توجه قرار دهیم.

وی ادامه داد: تأمین منابع پایدار برای توسعه فناوری‌های راهبردی یکی از مهم‌ترین چالش‌هاست. تفاوت پژوهشگاه‌های مأموریت‌گرا با مراکز صرفاً دانشگاهی این است که هدف آنها تنها تولید دانش نیست بلکه باید دانش را به فناوری، محصول و خدمت تبدیل کنند. این مسیر نیازمند سرمایه‌گذاری مستمر، تجهیزات پیشرفته، زیرساخت‌های استاندارد و حمایت از دوره زمانی توسعه فناوری تا رسیدن به محصول نهایی است. فاصله میان یک ایده پژوهشی تا تولید محصول قابل عرضه در حوزه زیست‌فناوری، مسیری طولانی و پرهزینه است و نیازمند مدل‌های جدید تأمین مالی و مشارکت بخش خصوصی است.

دکتر صادقی اضافه کرد: چالش دوم، تجاری‌سازی و ورود دستاوردهای پژوهشی به بازار است. کشور ما در سال‌های اخیر در تولید علم و فعالیت‌های پژوهشی پیشرفت‌های قابل توجهی داشته است اما تبدیل این دستاوردها به محصول رقابت‌پذیر همچنان نیازمند تقویت زنجیره نوآوری است. در پژوهشگاه ابن‌سینا نیز تلاش کرده‌ایم با ایجاد ارتباط مؤثرتر میان بخش پژوهش، شرکت‌های دانش‌بنیان، صنعت و نظام سلامت، این فاصله را کاهش دهیم. تجربه تولید محصولات زیستی مانند واکسن آنگارا نشان می‌دهد که وقتی زنجیره دانش، فناوری و تولید به‌درستی شکل گیرد، می‌توان به دستاوردهای ملی دست یافت.

وی ادامه داد: موضوع دیگر، حفظ و توسعه سرمایه انسانی متخصص است. مهم‌ترین سرمایه یک پژوهشگاه، نیروی انسانی آن است؛ پژوهشگران، اعضای هیئت‌علمی، پزشکان، متخصصان آزمایشگاهی و کارشناسانی که دانش و تجربه مجموعه را شکل می‌دهند. در شرایطی که رقابت جهانی برای جذب نیروهای متخصص افزایش یافته است، ایجاد محیط علمی پویا، فرصت‌های رشد حرفه‌ای، حمایت از ایده‌های نوآورانه و طراحی مسیرهای شغلی مناسب برای پژوهشگران، یک ضرورت جدی است.

رئیس پژوهشگاه ابن‌سینا با بیان اینکه حوزه سلامت و زیست‌فناوری با الزامات پیچیده قانونی و فرایندهای طولانی اخذ مجوزهای تخصصی مواجه است؛ شرح داد: در حوزه‌هایی مانند سلول‌های بنیادی، فرآورده‌های زیستی، داروهای نوترکیب و فناوری‌های پزشکی جدید، رعایت استانداردهای ایمنی و اثربخشی کاملاً ضروری است اما در عین حال باید سازوکارهای ارزیابی و صدور مجوز نیز متناسب با سرعت توسعه فناوری به‌روزرسانی شود تا فاصله میان نوآوری و بهره‌برداری کاهش یابد.

حرکت کنار مسائل جامعه یکی از ویژگی‌های جهاددانشگاهی

وی افزود: چالش دیگر، ضرورت تقویت ارتباط میان پژوهشگاه و نیازهای واقعی کشور است. یکی از ویژگی‌های جهاددانشگاهی این است که باید همواره در کنار مسائل جامعه حرکت کند. برای تحقق این هدف، لازم است نظام مسئله‌یابی ملی تقویت شود تا پروژه‌های پژوهشی بیش از پیش بر اساس نیازهای واقعی کشور، اولویت‌های نظام سلامت، امنیت غذایی و فناوری‌های آینده انتخاب شوند.

وی راهبردهای عبور از این چالش‌های موجود را اینگونه شرح داد: نخست، توسعه همکاری‌های راهبردی با دانشگاه‌ها، صنایع، شرکت‌های دانش‌بنیان و سرمایه‌گذاران بخش خصوصی؛ دوم، تقویت ساختارهای انتقال فناوری و تجاری‌سازی؛ سوم، حمایت هدفمند از پژوهشگران جوان و ایجاد محیطی جذاب برای فعالیت علمی و چهارم، حرکت به سمت مدل‌های جدید مدیریت پژوهش که در آنها ارزیابی عملکرد صرفاً بر مبنای تولید مقاله نباشد بلکه میزان حل مسئله، تولید فناوری و اثرگذاری اجتماعی نیز مورد توجه قرار گیرد.

دکتر صادقی در پایان خاطرنشان کرد: معتقدیم آینده پژوهشگاه‌های موفق، متعلق به مجموعه‌هایی است که بتوانند میان سه عنصر دانش، فناوری و بازار تعادل ایجاد کنند. پژوهشگاه ابن‌سینا تلاش خواهد کرد با حفظ هویت علمی و جهادی خود، این مسیر را با جدیت ادامه دهد و به الگویی برای توسعه پژوهش‌های کاربردی و فناوری‌های راهبردی در کشور تبدیل شود.