سنجش از دور و پایش سلامت خاک؛ راهبردی نوین برای پایداری تولید و امنیت غذایی

به گزارش روابط عمومی جهاددانشگاهی واحد استان کردستان، دکتر شلیر کاتورانی با اشاره به اهمیت سلامت خاک در پایداری تولید محصولات کشاورزی اظهار کرد: امروزه عواملی همچون فرسایش خاک، افزایش شوری، کاهش مواد آلی و بهره‌برداری غیراصولی از اراضی، ظرفیت تولیدی خاک را با تهدید مواجه کرده‌اند. مقابله با این چالش‌ها مستلزم بهره‌گیری از دانش تخصصی، فناوری‌های نوین و نظام‌های دقیق پایش و ارزیابی منابع طبیعی است.

وی با تشریح قابلیت‌های فناوری سنجش از دور در ارزیابی وضعیت خاک افزود: تصاویر ماهواره‌ای با ثبت و تحلیل اطلاعات طیفی سطح زمین، امکان بررسی و پایش برخی شاخص‌های مرتبط با وضعیت خاک، از جمله رطوبت سطحی، شوری و تغییرات پوشش گیاهی را در گستره‌های وسیع جغرافیایی فراهم می‌کنند. همچنین با استفاده از مدل‌های تحلیلی و تلفیق داده‌های ماهواره‌ای با نمونه‌برداری‌های زمینی، می‌توان برآوردهای دقیق‌تری از برخی ویژگی‌های خاک، از جمله مواد آلی و بافت آن، به دست آورد.

مدیر گروه سنجش از دور در کشاورزی جهاددانشگاهی کردستان ادامه داد: یکی از مزیت‌های مهم این فناوری، امکان بررسی تغییرات مکانی و زمانی وضعیت اراضی است. این قابلیت به کارشناسان کمک می‌کند روندهای نگران‌کننده‌ای مانند افت کیفیت خاک و تغییرات ناشی از تخریب اراضی را در مراحل اولیه شناسایی کرده و پیش از تشدید پیامدهای آن، اقدامات مدیریتی و اصلاحی مناسب را پیشنهاد دهند.

کاتورانی با اشاره به دیگر کاربردهای سنجش از دور در مدیریت منابع خاک و کشاورزی تصریح کرد: شناسایی پهنه‌های مستعد فرسایش آبی و بادی، پایش روند گسترش شوری اراضی، ارزیابی نتایج طرح‌های احیا و اصلاح خاک و بررسی پیامدهای تغییر کاربری اراضی کشاورزی از جمله زمینه‌های کاربرد این فناوری است. افزون بر این، تلفیق اطلاعات ماهواره‌ای با داده‌های حاصل از مطالعات میدانی می‌تواند به تهیه نقشه‌های دقیق‌تر از وضعیت اراضی و شناسایی مناطق نیازمند اقدامات حفاظتی و اصلاحی کمک کند.

وی صرفه‌جویی در زمان و هزینه را از دیگر مزایای استفاده از فناوری سنجش از دور برشمرد و گفت: ارزیابی مستمر وضعیت خاک در مناطق وسیع با اتکا به روش‌های صرفاً میدانی، به نیروی انسانی، زمان و هزینه قابل‌توجهی نیاز دارد. در مقابل، داده‌های ماهواره‌ای امکان پایش گسترده و تکرارشونده را فراهم می‌کنند و در کنار مطالعات زمینی، می‌توانند محدودیت‌های روش‌های سنتی در پوشش مکانی و زمانی را تا حد زیادی کاهش دهند.

این عضو جهاد دانشگاهی با تأکید بر اهمیت اطلاعات حاصل از پایش سلامت خاک در فرایند تصمیم‌گیری و سیاست‌گذاری اظهار کرد: شناسایی اراضی مستعد تولید، تعیین پهنه‌های نیازمند احیا و ارزیابی ظرفیت واقعی زمین‌های کشاورزی، از جمله اطلاعاتی است که می‌تواند در اختیار برنامه‌ریزان و مدیران بخش کشاورزی قرار گیرد. بهره‌گیری از این اطلاعات در تدوین الگوی کشت، اولویت‌بندی برنامه‌های حفاظتی و تخصیص بهینه منابع، زمینه را برای افزایش بهره‌وری و کاهش فشار بر منابع خاک فراهم می‌کند.

کاتورانی در پایان با تأکید بر ضرورت توسعه کاربرد فناوری‌های نوین در مدیریت منابع طبیعی خاطرنشان کرد: حفاظت از خاک، اقدامی بنیادین برای صیانت از ظرفیت تولید کشاورزی و تضمین امنیت غذایی نسل‌های آینده است. توسعه و به‌کارگیری فناوری‌هایی همچون سنجش از دور، در کنار مطالعات میدانی و دانش تخصصی، می‌تواند مسیر مدیریت علمی منابع خاک، پایداری تولید و حفاظت از سرمایه‌های طبیعی کشور را هموار کند.