توسعه افزودنی‌های طبیعی، گامی مؤثر در ارتقای سلامت و خودکفایی صنایع غذایی کشور است

به گزارش روابط عمومی سازمان جهاددانشگاهی خراسان رضوی، دکتر سید حامد حسینی، با اشاره به اهمیت روزافزون افزودنی‌های غذایی در صنایع کشور اظهار کرد: گروه پژوهشی افزودنی‌های غذایی از سال ۱۳۸۳ با هدف بهینه‌سازی مصرف افزودنی‌ها و توسعه بهره‌برداری از منابع طبیعی و بومی فعالیت خود را آغاز کرده است. این گروه با تمرکز بر افزودنی‌هایی نظیر رنگ‌ها و طعم‌دهنده‌های طبیعی و مصنوعی، آنتی‌اکسیدان‌ها و ترکیبات ضدمیکروبی، در مسیر بهبود کیفیت، افزایش ارزش تغذیه‌ای و رفع چالش‌های فناورانه تولید محصولات غذایی گام برمی‌دارد.

وی با بیان اینکه گرایش مصرف‌کنندگان به محصولات سالم‌تر، کمتر فرآوری‌شده و دارای برچسب ساده‌تر رو به افزایش است، افزود: توسعه افزودنی‌های طبیعی و ایمن می‌تواند ضمن حفظ کیفیت، ایمنی، ماندگاری، ظاهر و طعم محصولات غذایی، وابستگی صنایع به برخی مواد اولیه سنتزی و وارداتی را کاهش دهد. البته طبیعی بودن یک ترکیب به معنای بی‌خطر بودن مطلق آن نیست و هر افزودنی باید از نظر ایمنی، کیفیت، مجاز بودن و میزان مصرف، مطابق ضوابط و استانداردهای مربوط ارزیابی شود.

حسینی با اشاره به ظرفیت منابع طبیعی و بومی کشور تصریح کرد: بهره‌گیری علمی و فناورانه از این منابع می‌تواند زمینه افزایش ارزش افزوده مواد اولیه داخلی، توسعه تولید محصولات دانش‌بنیان، کاهش وابستگی ارزی و گسترش بازارهای صادراتی را فراهم کند. همچنین، توسعه زنجیره تأمین مواد اولیه طبیعی می‌تواند فرصت‌های اشتغال‌زایی در مناطق روستایی و شهری ایجاد کند و به تقویت ارتباط میان بخش کشاورزی و صنایع غذایی بینجامد.

ضرورت انتقال دانش فنی از آزمایشگاه به صنعت

مدیر گروه پژوهشی افزودنی‌های غذایی پژوهشکده علوم و فناوری مواد غذایی جهاددانشگاهی، انتقال نتایج تحقیقات به خطوط تولید را یکی از مراحل مهم توسعه فناوری در حوزه افزودنی‌های غذایی دانست و گفت: دستیابی به یک فرمولاسیون موفق در مقیاس آزمایشگاهی، به‌تنهایی برای تولید صنعتی کافی نیست. هر فناوری باید از نظر ایمنی، عملکرد، ماندگاری، هزینه تمام‌شده و سازگاری با شرایط واقعی تولید بررسی شود و پس از تولید در مقیاس پایلوت و انجام آزمون‌های صنعتی، مراحل اخذ مجوزها و استانداردهای لازم را طی کند.

وی افزود: ارزیابی محصول نهایی، بسته‌بندی، شرایط انبارش و پایداری در طول زمان، از جمله مراحل ضروری پیش از ورود محصول به بازار است. همچنین تولید آزمایشی، بررسی نیاز بازار و ایجاد همکاری مؤثر با تولیدکنندگان می‌تواند به تجاری‌سازی دستاوردهای پژوهشی و توسعه محصولات قابل رقابت کمک کند.

چالش‌های توسعه رنگ‌ها و عصاره‌های طبیعی

حسینی در ادامه با اشاره به چالش‌های فنی استفاده از رنگ‌های طبیعی اظهار کرد: حساسیت بسیاری از رنگدانه‌های طبیعی به نور، اکسیژن، حرارت و تغییرات pH، نوسان کیفیت مواد اولیه گیاهی، هزینه استخراج و تصفیه و دشواری تأمین پایدار مواد اولیه از جمله موانع توسعه این ترکیبات در صنایع غذایی است.

وی افزود: انتخاب رنگدانه متناسب با نوع محصول، اصلاح فرمولاسیون و استفاده از فناوری‌های مناسب درون‌پوشانی می‌تواند به افزایش پایداری رنگ‌های طبیعی و بهبود عملکرد آن‌ها در شرایط تولید و نگهداری کمک کند. در این مسیر، ارزیابی دقیق عصاره‌های گیاهی نیز اهمیت ویژه‌ای دارد.

به گفته وی، شناسایی ترکیبات فعال با روش‌های کروماتوگرافی، سنجش فعالیت آنتی‌اکسیدانی، بررسی حلالیت و پایداری، آزمون‌های میکروبی و ارزیابی آلاینده‌هایی نظیر فلزات سنگین، آفلاتوکسین‌ها و باقیمانده سموم از جمله اقدامات لازم برای تعیین کیفیت و ایمنی عصاره‌های گیاهی است. افزون بر این، تأثیر عصاره بر ویژگی‌های حسی و ماندگاری محصول نهایی باید در شرایط کاربرد واقعی بررسی شود.

تجاری‌سازی دانش فنی و کاهش وابستگی به واردات

مدیر گروه پژوهشی افزودنی‌های غذایی پژوهشکده علوم و فناوری مواد غذایی جهاددانشگاهی، وابستگی به واردات برخی افزودنی‌های تخصصی، نوسانات نرخ ارز، محدودیت‌های تأمین مواد اولیه و هزینه‌های تولید را از چالش‌های پیش روی صنایع غذایی کشور برشمرد و خاطرنشان کرد: توسعه فناوری‌های بومی، تولید داخلی مواد اولیه با کیفیت پایدار، تقویت زیرساخت‌های آزمایشگاهی و تسهیل فرایندهای ارزیابی و اخذ مجوز، می‌تواند به کاهش این وابستگی کمک کند.

وی همچنین بر اهمیت شناسایی نیازهای واقعی صنعت در آغاز پروژه‌های پژوهشی تأکید کرد و افزود: برای تبدیل یک دستاورد علمی به محصول دانش‌بنیان، لازم است فناوری در مقیاس آزمایشگاهی و پایلوت اعتبارسنجی شود، مالکیت فکری آن مورد توجه قرار گیرد، نمونه صنعتی تولید شود و الزامات کیفی و بهداشتی و مدل تجاری‌سازی آن مشخص شود. همکاری با شرکت‌های دانش‌بنیان، پارک‌های علم و فناوری، صندوق‌های حمایتی و تولیدکنندگان صنایع غذایی نیز می‌تواند مسیر ورود فناوری به بازار را هموارتر کند.

حسینی در پایان تأکید کرد: توسعه افزودنی‌های طبیعی و ایمن، زمانی به نتایج پایدار و اثرگذار منجر می‌شود که پژوهش علمی، ارزیابی دقیق ایمنی، نوآوری فناورانه و نیازهای واقعی صنعت در کنار یکدیگر قرار گیرند. بهره‌گیری هدفمند از ظرفیت‌های بومی کشور و تقویت همکاری میان مراکز پژوهشی، نهادهای نظارتی و صنایع ذی‌نفع می‌تواند زمینه ارتقای کیفیت محصولات غذایی، توسعه تولید داخلی و افزایش توان رقابتی صنایع غذایی ایران در بازارهای بین‌المللی را فراهم سازد.