معرفی 13 پژوهشگر جهاددانشگاهی در فهرست دانشمندان دو درصد برتر جهان توسط SID

به گزارش روابط عمومی مرکز اطلاعات علمی جهاددانشگاهی SID، فهرست «دانشمندان دو درصد برتر جهان» از سال ۲۰۱۹ با استفاده از داده‌های پایگاه استنادی اسکوپوس (Scopus) و در ارتباط با دانشگاه استنفورد منتشر می‌شود. این فهرست با ارزیابی شاخص‌های مختلف استنادی، پژوهشگران را براساس میزان اثرگذاری علمی آن‌ها در دو بازه زمانی متفاوت بررسی می‌کند. مرکز اطلاعات علمی نیز در گزارش تحلیلی خود، ضمن تشریح مبانی محاسبات این رتبه‌بندی، وضعیت پژوهشگران وابسته به جهاددانشگاهی و پژوهشگاه‌ها و پژوهشکده‌های مرتبط با این نهاد را بررسی کرده است.

براساس گزارش مرکز اطلاعات علمی جهاددانشگاهی (SID)، در بخش رتبه‌بندی کلی یا Career، شش پژوهشگر جهاددانشگاهی حضور دارند و اسامی این پژوهشگران نسبت به سال گذشته تغییری نکرده است. همچنین در بخش اثرگذاری استنادی یک‌ساله یا Single-year، نام ۱۳ پژوهشگر از مجموعه جهاددانشگاهی به چشم می‌خورد.

روش محاسبه فهرست دانشمندان دو درصد برتر جهان چگونه است؟

روش محاسبه در دو نسخه Career و Single-year یکسان است و تفاوت اصلی آن‌ها به بازه زمانی داده‌های مورد استفاده بازمی‌گردد. در رتبه‌بندی Career، عملکرد استنادی پژوهشگر از ابتدای انتشار نخستین مقاله ثبت‌شده او در اسکوپوس تا پایان دوره مورد بررسی ارزیابی می‌شود. در مقابل، رتبه‌بندی Single-year بر استنادهای دریافت‌شده در یک سال مشخص تمرکز دارد.

در نسخه یک‌ساله، سال انتشار مقاله ملاک محاسبه استناد نیست؛ بلکه استنادهای دریافت‌شده در سال مورد بررسی محاسبه می‌شوند. به این ترتیب، حتی مقالات منتشرشده در سال‌های گذشته نیز در صورت دریافت استناد جدید می‌توانند در ارزیابی عملکرد استنادی پژوهشگر مؤثر باشند.

شش شاخص اصلی در محاسبه امتیاز ترکیبی

در این رتبه‌بندی، امتیاز ترکیبی «C» از شش شاخص استنادی تشکیل می‌شود که سه شاخص نخست، اثرگذاری کلی پژوهشگر و سه شاخص دیگر، نقش او در تولید و انتشار آثار علمی را بررسی می‌کنند. این شاخص‌ها عبارت‌اند از:

۱. کل استنادها (NC): مجموع دفعاتی که به مقالات پژوهشگر استناد شده است.

۲. شاخص اچ (h-index): شاخصی که تعداد مقالات و میزان استناد دریافتی آن‌ها را به‌صورت هم‌زمان در نظر می‌گیرد. برای مثال، شاخص اچ برابر با ۳۷ به این معناست که پژوهشگر دست‌کم ۳۷ مقاله دارد که هرکدام حداقل ۳۷ استناد دریافت کرده‌اند.

۳. شاخص اچ تعدیل‌شده (hm-index): شاخصی که تعداد نویسندگان هر مقاله را در محاسبه سهم پژوهشگر لحاظ می‌کند و به ارزیابی اثرگذاری با در نظر گرفتن هم‌نویسندگی کمک می‌کند.

۴. استناد به مقالات تک‌نویسنده (NCS): استنادهای دریافتی مقالاتی که پژوهشگر به‌تنهایی نوشته است.

۵. استناد به مقالات تک‌نویسنده یا دارای نویسندگی اول (NCSF): استنادهای مقالاتی که پژوهشگر نویسنده تنها یا نویسنده اول آن‌ها بوده است.

۶. استناد به مقالات تک‌نویسنده، نویسنده اول یا نویسنده آخر (NCSFL): این شاخص علاوه‌بر نقش نویسندگی مستقل و نویسندگی اول، نقش پژوهشگر در جایگاه نویسنده آخر را نیز در نظر می‌گیرد.

برای محاسبه امتیاز ترکیبی، هر یک از شش شاخص با استفاده از تبدیل لگاریتمی و تقسیم بر مقدار بیشینه همان شاخص، به عددی بین صفر و یک تبدیل می‌شود. سپس مجموع مقادیر به‌دست‌آمده، امتیاز ترکیبی C را تشکیل می‌دهد. بنابراین، رتبه نهایی تنها براساس تعداد کل استنادها تعیین نمی‌شود و شاخص‌های مرتبط با نقش پژوهشگر در انتشار آثار علمی نیز در محاسبه امتیاز نقش دارند.

در این رتبه‌بندی، جایگاه پژوهشگران هم با احتساب تمام استنادها و هم بدون احتساب خوداستنادی‌ها بررسی می‌شود. شاخص «ns» (مخفف «no self-citations» یعنی «استنادات بدون خوداستنادی») به رتبه یا تعداد استناد پس از حذف خوداستنادی‌ها اشاره دارد و امکان بررسی اثرگذاری استنادی مستقل از این نوع استنادها را فراهم می‌کند.

معرفی ۱۳ پژوهشگر جهاددانشگاهی در بخش اثرگذاری استنادی یک‌ساله

گزارش مرکز اطلاعات علمی جهاددانشگاهی (SID) نشان می‌دهد ۱۳ پژوهشگر وابسته به این نهاد در بخش اثرگذاری استنادی یک‌ساله حضور دارند. در این بخش، عملکرد استنادی پژوهشگران در بازه زمانی مشخص بررسی می‌شود. اسامی پژوهشگران و وابستگی سازمانی آن‌ها به شرح زیر است:

۱. دکتر علی منتظری ، پژوهشکده علوم بهداشتی جهاددانشگاهی

۲. دکتر یاسر زارع ، پژوهشکده معتمد (پژوهشگاه ملی سرطان)

۳. دکتر حسین بهاروند ، پژوهشگاه رویان

۴. دکتر محمدحسین نصراصفهانی ، مرکز ناباروری اصفهان (پژوهشگاه رویان)

۵. دکتر علی سعداله ، دانشگاه علم و فرهنگ

۶. دکتر مسعود وثوق ، پژوهشگاه رویان

۷. دکتر محمدرضا صادقی ، پژوهشکده ابن‌سینا

۸. دکتر اشرف معینی ، پژوهشگاه رویان

۹. دکتر سعیده ممتاز ، پژوهشکده گیاهان دارویی

۱۰. دکتر محمدرضا باغبان اسلامی‌نژاد ، پژوهشگاه رویان

۱۱. دکتر رضا عمانی سامانی ، پژوهشگاه رویان

۱۲. دکتر کیومرث سلیمی‌نژاد ، پژوهشکده ابن‌سینا

۱۳. دکتر سعید کیان‌بخت ، پژوهشکده گیاهان دارویی

در میان پژوهشگران این بخش، دکتر علی منتظری با ۱۹۱۵ استناد ثبت‌شده در جدول گزارش و رتبه جهانی ۸۰۱۸ پس از حذف خوداستنادی‌ها، بالاترین جایگاه را در میان پژوهشگران معرفی‌شده دارد. دکتر یاسر زارع با ۱۰۹۴ استناد و رتبه جهانی ۸۸۶۴ پس از حذف خوداستنادی‌ها نیز در جایگاه بعدی قرار گرفته است. همچنین دکتر حسین بهاروند با ۲۶۰۴ استناد در دوره مورد بررسی، بیشترین تعداد استناد را در میان ۱۲ پژوهشگر این بخش به خود اختصاص داده است. دکتر محمدحسین نصراصفهانی با ۱۴۴۴ استناد، دکتر مسعود وثوق با ۱۰۵۶ استناد و دکتر سعیده ممتاز با ۷۳۸ استناد از دیگر پژوهشگران دارای آمار استنادی قابل توجه در این فهرست هستند.

اهمیت بررسی هم‌زمان اثرگذاری استنادی یک‌ساله و بلندمدت

گزارش مرکز اطلاعات علمی بر اهمیت توجه هم‌زمان به دو نسخه Career و Single-year تأکید دارد. نسخه Career تصویری از عملکرد استنادی پژوهشگر در طول دوره فعالیت علمی ارائه می‌کند؛ در حالی‌که نسخه Single-year امکان بررسی اثرگذاری استنادی در یک بازه زمانی مشخص را فراهم می‌سازد.

براین اساس، حضور پژوهشگران در هر دو بخش می‌تواند نمایانگر برخورداری از سابقه استنادی قابل‌توجه و تداوم اثرگذاری علمی در دوره اخیر باشد.