گیاهان دارویی

تعداد بازدید:۶۳۷۸
  • نام واحد: پژوهشکده گیاهان دارویی
  • معرفی اجمالی (تاریخچه): پژوهشکده گیاهان دارویی جهاددانشگاهی در مهر ماه 1377 آغاز به کار نمود و در سال 1380 به عنوان مرکز تحقیقات گیاهان دارویی جهاددانشگاهی مورد تصویب شورای گسترش دانشگاه های علوم پزشکی وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی قرار گرفت. در حال حاضر این پژوهشکده با اعضاء هیأت علمی و کارشناس در مقاطع دکتری و کارشناسی ارشد در چهار گروه پژوهشی و سه مرکز خدمات تخصصی در زمینه‌های تولید و تکثیرگیاهان دارویی، آنالیز و عصاره‌گیری، فرمولاسیون و تولید فرآورده های دارویی گیاهی و گیاهان دارویی فعالیت دارد.

 

  • زمینه های فعالیت:  گیاهان دارویی و دارهای گیاهی
  • رئوس فعالیت های مهم  واحد /سازمان /پژوهشکده/ پژوهشگاه/ مراکز تحقیقات و فناوری:

پژوهشی: شامل انجام طرح‌های پژوهشی کارفرمایی، طرح‌های کاربردی مصوب جهاد دانشگاهی و طرح‌های پژوهشی با محوریت تولید دانش فنی و فناوری‌های نوین.

تولیدی: شامل تولید داروهای گیاهی و گیاهان دارویی، بسته‌بندی گیاهان دارویی و فرآوری گیاهان دارویی و تولید عصاره‌ها و اسانس‌ها

آموزشی: شامل آموزش تخصصی در زمینه‌های تولید گیاهان دارویی، فرآوری گیاهان دارویی و فرمولاسیون داروهای گیاهی

  • گروه های پژوهشی:
  • گروه پژوهشی فارماکولوژی و طب کاربردی
  • گروه پژوهشی فارماکوگنوزی و داروسازی
  • گروه پژوهشی کشت و توسعه گیاهان داروی
  • گروه پژوهشی بیوتکنولوژی گیاهان دارویی

 

 

  • مراکز خدمات تخصصی:
  • مرکز خدمات تخصصی تولید فرآورده های دارویی و معطر گیاهی
  • مرکز خدمات تخصصی آنالیز و فرآوری گیاهان دارویی
  • مرکز خدمات تولید نهال و بذر گیاهان دارویی
  • توانمندی های علمی، تخصصی و پژوهشی: به تفکیک گروههای و مراکز به شرح ذیل می‌باشد.

1- گروههای پژوهشی

1-1 گروه پژوهشی فارماکولوژی و طب کاربردی

محورها و زمینه‌های فعالیت گروه

- بررسی اثر درمانی گیاهان دارویی در مدل حیوانی و انسانی مورد استفاده در:

- درمان بیماری چربی خون بالا

- درمان بیماری قند خون بالا

- درمان اختلالات کبدی

- درمان بیماری اعصاب

- درمان بیماری گوارشی

- درمان بیماری روماتیسم

  •  بررسی و شناسای اثر ات درمانی و مکانیسم اثر گیاهان دارویی در محیط کشت سلولی

فعالیت‌های شاخص گروه

مطالعه بالینی جهت ارائه فرمولاسیون دارویی در درمان بیماری دیابت

  • مطالعه بالینی جهت ارائه فرمولاسیون دارویی در درمان علائم محرومیت از مرفین(Sophurea )

 

توانائیهای پژوهشی گروه

  • پژوهش در راستای شناسایی اثرات درمانی داروهای گیاهی و بومی سازی تولید موارد تایید شده
  • پژوهش در راستای شناسایی اثرات درمانی پروبیوتیکی، و بومی سازی تولید موارد تایید شده

- پژوهش در راستای شناسایی اثرات درمانی داروهای مکمل‌ و بومی سازی تولید موارد تایید شده

- انجام آزمونهای قابلیت حیات سلولی

- انجام آزمونهای سمیت سلولی با هدف بررسی ایمنی و سلامت ترکیبات گیاهی

- انجام آزمونهای سمیت سلولی با هدف یافتن ترکیبات سیتوتوکسیک

- ایجاد مدلهای سلولی با هدف یافتن ترکیباتی با منشای گیاهی و  بالقوه موثر در بیماریهایی نظیر دیابت و بیماریهای سیستم عصبی مانند آلزایمر و پارکینسون.

  • تعیین حداکثر غلظت غیر سمی عصاره های گیاهی از نظر سلامت و ایمنی: برای این منظور با استفاده از تست WST میزان سمیت سلولی بر روی رده سلولی   PC12بررسی می شود.
  • بررسی توان حفاظت سلولی عصاره های گیاهی  در برابر سمیت ناشی از غلظت بالای گلوکز و محرومیت از گلوکز؛ بدین منظور از تست WST برای سنجش قابلیت حیات سلولی و از تست تریپان بلو برای بررسی میزان بقای سلولی استفاده می شود. در این آزمون ها از رده سلولی   PC12استفاده می شود.
  • آزمون بررسی ترشح انسولین؛ در این آزمون توانایی عصاره ها در تحریک سلولهای TCβ به ترشح انسولین در مدل کشت سلولی بررسی و با استفاده از تکنیک ELISA سنجیده می شود.
  • آزمون جذب گلوکز؛ در این آزمون با استفاده از مدل سلولی C2C12 و 3T3-L1 توانایی عصاره ها در حساس کردن سلولها به جذب و انتقال گلوکز به داخل سلول های بررسی و با تکنیک ELISA سنجیده می شود.
  • آزمون تمایز سلولهای چربی؛ در این آزمون با استفاده از مدل سلولی 3T3-L1 و با تکنیک ELISA ، القا یا مهار آدیپوژنز بررسی می شود.

امکانات تحقیقاتی و فضای موجود گروه

  • آزمایشگاه کشت سلولی و اتاق تمیز
  • آزمایشگاه بیوشیمی عمومی
  • حیوانخانه
  • بخش کپسول زنی

 

1-2- گروه پژوهشی فارماکوگنوزی و داروسازی

محورها و زمینه‌های فعالیت گروه

  • الف) تدوین روش‎های خالص‎سازی و بهینه‎سازی تولید و فرمولاسیون فرآورده‎های گیاهی
  • ب) طراحی و معتبرسازی روش‎های اندازه‎گیری کیفی و کمی و بررسی اثرات بیولوژیک گیاهان دارویی و فرآورده‎های آن‎ها
  • ج) کاربرد فناوری نانو در تولید فرآورده‎های نوین با استفاده از گیاهان دارویی

فعالیت‌های شاخص گروه‌

  • ایجاد دانش فنی تولید فرآورده‌های استاندارد جهت ارائه به بازار دارویی (Glycyrrhiza glabra و Aloe vera  و Stevia rebaudiana و Silybum marianum)
  • تولید فرآورده‌های ضد قارچی
  • ارائه فرمولاسیون‌های جدید با تکنولوژی بالا (کورکومین و منتول)

توانائیهای پژوهشی گروه

  • جداسازی و خالص‌سازی ترکیبات طبیعی
  • شناسایی ساختار ترکیبات شیمیایی
  • آنالیز و تعیین مقدار ترکیبات دارویی
  • استانداردسازی فرآورده‌های طبیعی
  • تولید دانش فنی و فرمولاسیون فرآورده‌های دارویی
  • مستندسازی اطلاعات طب سنتی
  • بررسی اثرات بیولوِژیک گیاهان دارویی
  • بررسی اثرات ضدمیکروبی گیاهان دارویی
  • کنترل میکروبی فرآورده‌های دارویی

امکانات تحقیقاتی و فضای موجود گروه

  • آزمایشگاه استخراج و خالص‌سازی ترکیبات طبیعی
  • آزمایشگاه فناوری‎های نوین
  • آزمایشگاه فرمولاسیون فرآورده‌های دارویی
  • آزمایشگاه کنترل میکروبی
  • آزمایشگاه بررسی اثرات ضدمیکروبی

تجهیزات عمده گروه

  • دستگاه طیف‎سنج تحرک یونی(IMS)
  • دستگاه الکترواسپری
  • دستگاه اسپکتروسکوپی ماورای بنفش (UV)
  • دستگاه تعیین نقطه ذوب
  • دستگاه خشک‌کن انجمادی (Freeze dryer)
  • دستگاه‌های فرمولاسیون و آنالیز فیزیکوشیمیایی داروها
  • دستگاه‌های عصاره‌گیری آزمایشگاهی،نیمه‌صنعتی
  • دستگاه‌های عصاره‌گیری صنعتی مجهز به سیستم فراصوت
  • دستگاه پاستوریزاسیون صنعتی و Ice Bank
  • مخازن نگهداری حلال صنعتی و فیلتر پرس صنعتی
  • دستگاه‌های اسانس‌گیری
  • دستگاه تقطیر در خلاء آزمایشگاهی، نیمه صنعتی و صنعتی
  • دستگاه تقطیر حلال نیمه پیوسته (Semi-continous)

 

1-3- گروه پژوهشی کشت و توسعه گیاهان دارویی

محورها و زمینه‌های فعالیت گروه

  • جمع‌آوری، شناسایی و ارزیابی ژرم‎پلاسم انواع توده‌ها و گونه‌های گیاهان دارویی بومی ایران و دنیا.
  • اهلی و زراعی نمودن گونه‌های وحشی و غیر زراعی گیاهان دارویی موجود در عرصه‌های طبیعی.
  • ارزیابی و بهینه‌سازی کشت و تولید گیاهان دارویی در راستای بهبود عملکرد کمی (شاخص‌های زراعی)، کیفی (متابولیت‌های ثانویه دارویی) و اقتصادی بر اساس اعمال مدیریت به‌زراعی وشناخت اکوفیزیولوژیکی گیاهان دارویی.
  • دستیابی به دانش فنی کاشت، داشت و برداشت گیاهان دارویی نوین و غیربومی با هدف بومی‎سازی و تولید.
  • توسعه هرباریوم و بانک ژن (بذر) مرجع گیاهان دارویی کشور.
  • شناخت روش‌های تولید ارگانیک گیاهان دارویی و استفاده از گیاهان دارویی در کشت ارگانیک.
  • تدوین و ارایه دانش فنی تولید انواع بذر، قلمه و نشاء گیاهان دارویی با ارایه و ثبت کد معتبر بانک گیاهی.
  • انجام پژوهش و تحقیقات در خصوص امکان تولید ارقام زراعی گیاهان دارویی.
  • همکاری و تدوین دانش فنی تولید گیاهان دارویی در قالب انجام قراردادهای پژوهشی-کارفرمایی.

فعالیت‌های شاخص گروه‌

  • ایجاد دانش فنی شکست خواب و بهبود جوانه‌زنی بذرهای گیاهان دارویی
  • اهلی سازی گیاه دارویی خشخاش کبیر (Papaver bracteatum L.)

توانایی‎های پژوهشی گروه

  • جمع‎آوری، شناسایی و ثبت انواع گونه‎های گیاهان دارویی ایران با ارایه شناسنامه کددار معتبر
  • کشت و تولید گیاهان دارویی به همراه مستندسازی اطلاعات و تولید دانش فنی در قالب طرح‌های پژوهشی، مقالات معتبر علمی-‌پژوهشی، کتاب و غیره.
  • ارایه فناوری‌های نوین به‌زراعی و بهینه‌سازی الگوی کشت و تولید گیاهان دارویی در راستای بهبود عملکرد کمی و کیفی.
  • شناسایی و تعیین بهترین جمعیت‌ها و توده‌های گیاهان دارویی بومی از نظر پتانسیل تولید کمی و کیفی.
  • سازگاری و زراعی نمودن بهترین توده‌ها و گونه‌های گیاهان دارویی وحشی و جدید.
  • افزایش بهره‌وری در تولید و عملکرد گیاهان دارویی.
  • افزایش بهره‌وری در بیوسنتز متابولیت‌های دارویی (ثانویه) و عملکرد فیتوشیمیایی گیاهان دارویی.
  • تأمین و تولید ژرم‎پلاسم گیاهان دارویی.
  • ایجاد و توسعه پایگاه اطلاعاتی گیاهان دارویی کشور .
  • ارایه دانش‌ فنی تولید بذر برخی از گیاهان دارویی مورد نیاز بازار، مراکز تحقیقاتی، دانشگاه‌ها و کلکسیون‌های گیاهی. 

امکانات تحقیقاتی و فضای موجود گروه

  • بانک تخصصی بذر گیاهان دارویی
  • آزمایشگاه تکنولوژی بذر گیاهان دارویی
  • هرباریوم گیاهان دارویی و آزمایشگاه شناسایی گیاهی
  • هرباریوم دیجیتال گیاهان دارویی
  • کلکسیون زنده گیاهان دارویی
  • مزرعه و گلخانه‎های تحقیقاتی گیاهان دارویی

 

 

1-4- گروه پژوهشی بیوتکنولوژی گیاهان دارویی

محورها و زمینه‌های فعالیت گروه

  • ارزیابی ژرم پلاسم گیاهان دارویی از لحاظ خصوصیات مرفولوژیکی- ژنتیکی- سیتوژنتیکی و فیتوشیمیایی.
  • مهندسی ژنتیک به منظور تولید متابولیت‌های ثانویه در سامانه تحت کنترل (بیوراکتور،کشت ریشه مویین، کشت سوسپانسیون و..)
  • مطالعه بیان ژن به منظور به نژادی ملکولی در گیاهان دارویی
  • بهینه‌سازی  شرایط تکثیر درون شیشه‌ای از طریق تکنیک کشت بافت
  • تولید و معرفی ارقام اصلاح شده گیاهان دارویی با استفاده از روش‌های کلاسیک و زیست‌فناورانه.
  • ارائه دانش فنی، خدمات مشاوره‌ای و قراردادهای کارفرمایی در تولید انبوه و سریع گیاهان دارویی از طریق تکنیک کشت بافت

فعالیت‌های شاخص گروه‌

  • تهیه و تنظیم پروتکل‌های تولید گیاهان دارویی پر مصرف (سرخدار، گل محمدی، گلابی پیردوراف، استویا، ثعلب، به‌لیمو و آلوئه‌ورا)
  • اصلاح و تکثیر گیاهان دارویی با روش‌های کلاسیک و پیشرفته

توانمندی‌های گروه

  • پژوهش در راستای ارزیابی تنوع ژنتیکی گیاهان دارویی
  • پژوهش در راستای اصلاح ملکولی و مهندسی ژنتیک گیاهان دارویی
  •  پژوهش در راستای مطالعات سیتوژنتیک گیاهان دارویی
  • پژوهش در راستای متابولیت گیاهان دارویی ( ژنومیکس، پروتومیکس)
  • پژوهش در زمینه کشت بافت و ریزازدیادی گیاهان دارویی

امکانات تحقیقاتی و فضای موجود گروه

  • آزمایشگاه کشت بافت
  • آزمایشگاه ژنومیکس (در حال تجهیز)
  • آزمایشگاه پروتئومیکس (در حال تجهیز)
  • آزمایشگاه اصلاح کلاسیک (در حال تجهیز)
  • اتاق­های رشد ( 60 متری و 12 متری)
  • اتاق سازگاری در مرحله طراحی و ساخت
  • آزمایشگاه سیتوژنتیک ( در مرحله نیازسنجی تجهیزات و ملزومات)

 

 

2- مراکز خدمات تخصصی

 

2-1- مرکز خدمات تخصصی تولید فرآورده های دارویی و معطر گیاهی

معرفی مرکز خدمات تخصصی تولید و بسته‌بندی فرآورده‌ها و داروهای گیاهی

مرکز خدمات تخصصی تولید فرآورده‌های دارویی و معطر گیاهی، فعالیت خود را با موافقت قطعی معاونت پژوهشی جهاد دانشگاهی از سال 1373با هدف تولید و تکثیر، فرآوری، بسته بندی و ارائه خدمات تخصصی مرتبط با گیاهان دارویی و معطر آغاز نموده است.

این مرکز در سال 1395 به دو مرکز خدمات تخصصی تولید فرآورده‌ها و داروهای گیاهی و مرکز خدمات تخصصی بذر و نهال تبدیل شد.

این مرکز مفتخر است که با تولید و بسته‌بندی بیش از 40 نوع گیاه دارویی (دمنوش گیاهی) و داروی گیاهی (لیورسیل، ملیتروپیک، داروی لاغری، داروی چاقی و...)،پودرهای چاقی و لاغری سوپر پلنت سینا پژوه، چای لاغری دکتر سینا، در حال حاضر بعنوان یکی از مراکز عمده فرآوری و بسته‌بندی گیاهان دارویی در کشور مطرح می‌باشد؛ بطوریکه محصولات بسته‌بندی این مرکز (دمنوش گیاهی) با برند تجاری ارمغان طبیعت، از ابتدای فعالیت مرکز تاکنون در سراسر کشور بطور مستمر توزیع و عرضه شده و در چندین نوبت به کشورهای حاشیه خلیج فارس و برخی از کشورهای اروپایی عرضه و صادر گردیده است.

عناوین مهمترین فعالیت های مرکز خدمات تخصصی

فعالیتهای تولیدی

  • تولید و بسته‌بندی گیاهان دارویی، داروهای گیاهی و فرآورده‌های آرایشی و بهداشتی گیاهی.
  • تولید انواع عصاره‌های گیاهی
  • تولید و بسته‌بندی داروهای گیاهی در اشکال کپسول،شربت،قطره،اسپری،قرص و ساشه
  • دارا بودن خطوط کامل تولید کپسول، قرص، شربت، قطره، تی بگ و ساشه به همراه گواهی GMP  از سازمان غذا و دارو

فعالیتهای خدمات تخصصی

- مشاوره در خصوص پرورش، فرآوری، فرمولاسیون و بسته بندی گیاهان دارویی، داروهای گیاهی و فرآورده‌های آرایشی و بهداشتی گیاهی.

- ارائه خدمات بسته‌بندی گیاهان دارویی و داروهای گیاهی با اخذ مجوزهای لازم از مراجع قانونی.

- ارائه خدمات تخصصی تولید داروهای گیاهی از مرحله اخذ مجوز تا تولید و ورود به بازار

 

2-2- مرکز خدمات آنالیز و فرآوری گیاهان دارویی

 

معرفی مرکز خدمات آنالیز و فرآوری گیاهان دارویی:

مرکز خدمات آنالیز و فرآوری گیاهان دارویی پژوهشکده گیاهان دارویی که با نیروی انسانی متخصص و تجهیزات کامل در سه بخش مجزای «آنالیز دستگاهی»، «میکروبیولوژی» و «فرمولاسیون» فعالیت می‌کند، در سال 1395 موفق به اخذ موافقت اصولی و در سال 1396 موفق به اخذ موافقت قطعی شده است.

گواهینامه ها و مجوز ها

  • آزمایشگاه مجاز سازمان غذا و دارو
  • آزمایشگاه مورد تایید سازمان ملی استاندارد
  • آزمایشگاه همکار سازمان دامپزشکی کشور
  • عضو قطعی شبکه آزمایشگاهی فناوری راهبردی کشور
  • عضو شبکه ملی گیاهان دارویی.

توانمندی و خدمات قابل ارائه:

آنالیز هایی که این مرکز در زمینه کنترل کیفی گیاهان دارویی و فرآورده های آن ها ارائه میدهد به طور کلی در پنج بخش:

الف- شناسایی و اندازه گیری ترکیبات طبیعی مواد موثره گیاهان دارویی و فرآورده های گیاهی

ب- آزمایش‌های فیزیکو شیمیایی، مواد اولیه (اسانس و عصاره) و فرآورده های گیاهی

ج- کنترل میکروبی مواد اولیه و فرآورده های گیاهی

د- انجام تست های پایداری تسریع شده فرآورده های گیاهی

ه- آنالیزهای DMF مرکز تولید فرآورده‌های دارویی و بخش فرمولاسیون

 

 

 

3- آزمایشگاههای فعال مرکز

1-3- آزمایشگاه آنالیز دستگاهی

  • آنالیزهای GC, GC/MS

شناسایی و تعیین درصد ترکیبات اسانس‌ها و سایر ترکیبات فرار فرآورده‌های گیاهی، مشتق‌سازی و شناسایی پروفایل اسید چرب انواع نمونه‌های روغنی، تعیین کمی ترکیبات طبیعی اسانس و تعیین درصد خلوص حلال‌های سبک و ...

  •  آنالیزهای UV

بررسی اثر آنتی‌اکسیدانی و تعیین مقدار فنل تام، تانن تام، فلاونوئید تام، آنتوسیانین تام، ساپونین تام، آلکالوئید تام، سنوزیدتام و ..

  • تست‌های فیزیکوشیمیایی
  • تعیین درصد خاکستر، دانسیته، pH، باقیمانده خشک، رطوبت، ضریب شکست، اندیس یدی، هیدروکسیل و اسیدی و سایر آیتم‌های فیزیکو شیمایی شربت، محلول، پماد، کرم و ...
  • آنالیزهای HPLC

تعیین دقیق کمی بیش از 60 ترکیب از ترکیبات طبیعی و مواد موثره عصاره‌ها و فرآورده‌های گیاهی و همچنین بررسی و اندازه‌گیری مایکو توکسین‌ها در فرآورده‌های گیاهی

 

 

2-3-  آزمایشگاه میکروبیولوژی

  • آزمون‌های تخصصی تعیینMIC وMBC  و انتشار از دیسک برای نمونه‌های تحقیقاتی و آنتی بیوتیک‌ها.
  • شمارش تعداد کلی میکروارگانیسم‌ها.
  • شمارش تعداد کلی کپک و مخمر.
  • شناسایی چهار باکتری اشریشیا کولای، سالمونلا، استافیلوکوک اورئوس، سودوموناس آئروژینوزا.
  • شناسایی قارچ کاندیدا آلبیکنز.
  • انجام آزمون‌های میکروبی عرقیات گیاهی و ...

 

3-3-  آزمایشگاه فرمولاسیون و پایداری

  • انجام تست‌های تخصی قرص و کپسول شامل سختی، قطر، ضخامت، زمان باز شدن، حلالیت و فرسایش.
  • همچنین تست‌های پایداری تسریع شده در مدت 6 ماه و در بازه‌های زمانی 0، 1، 3 و 6 دارو طبق استاندارد ICH مورد پایش قرار می‌گیرد. محیط لازم جهت فراهم آوردن شرایط نگهداری دارو به مدت 6 ماه دور از نور آفتاب و در ظرف در بسته در چمبر پایداری فراهم می‌شود.